Διοσκουρίδης Πεδάνιος
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   
   

Η προσωποποίηση της Εύρεσης παραδίδει σπάνια δόγη στον Πεδάνιο Διοσκουρίδη.

(κώδ. Vidobondesis Graecus I Εθν. Βιβλ Βιέννης στ΄αι)

Γόνος της ρωμαϊκής οικουμένης του πρώτου μεταχριστιανικού αιώνος ο Πεδάνιος Διοσκουρίδης είναι εξοικειωμένος με την έλλογη φυσιολογία του Ιπποκράτους, την συνθετική φυσιογνωσία του Αριστοτέλους, την κωδικοποιημένη βοτανική του Θεοφράστου, τις νεωτερικές θεωρήσεις του Ερασιστράτου και Ηροφίλου. Ο ίδιος αναγνωρίζει άμεσο το χρέος προς τον περίφημο Κρατεύα, ιατρό Μιθριδάτου του Ευπάτορος και μέγα φαρμακογνώστη, και τον μάλλον ελάσσονα Σίξτο Νίγηρα, ελληνόφωνο φυτολόγο των χρόνων του Καίσαρος.

Ο Διοσκουρίδης ανδρώνεται στα Ανάζαρβα της Κιλικίας και νέος εντάσσεται στο σώμα των στρατιωτικών ιατρών. Η ευρύτατη φαρμακολογική του κατάρτιση υπερβαίνει την βιβλιογραφική ενημέρωση και οφείλεται σε μέγιστο ποσοστό σε προσωπική εμπειρία, καθώς την έλξη προς το αντικείμενο έρχεται - επί αυτοκράτορος Κλαυδίου - να συμπληρώσει η ανάδειξη του σε επιθεωρητή του υγειονομικού. Υποχρεωμένος να ελέγχει την οργάνωση θεραπευτηρίων και νοσοκομείων σε όλη την επικράτεια, ο παρατηρητικός επιστήμων θα έχει την ευκαιρία να πειραματισθεί με την συνταγογραφία Ανατολής και Δύσεως, και να καταθέσει έργο αξεπέραστο επί μακρούς αιώνες: κατά κάποιον τρόπο από την νεανική μου ηλικία είχα βαθειά επιθυμία να γνωρίσω τα φάρμακα, και καθώς περιηγήθηκα τόπους πολλούς, διότι γνωρίζεις ότι είχα βίο στρατιωτικό, συγκέντρωσα το υλικό σε πέντε τόμους1 (Υλ. ιατρ. Εισ.4)·

 

Το κύρος της Ύλης Ιατρικής, αλλά και του συντόμου συμπληρωματικού εγχειριδίου Ευπόριστα Ή Περί Απλών Φαρμάκων, τεκμηριώνεται από τους λόγους του μεγάλου Γαληνού: και κατέγραφε όλες τις χρήσιμες δρόγες ... διότι ο Διοσκουρίδης έγραφε ακριβέστατα ... και εμείς θεωρούμε ότι ο Διοσκουρίδης μνημόνευσε με αυτάρκεια τις απόψεις2 (Απλ. φαρμ. ΙΑ 794/805)· Στους όψιμους αιώνες, συστηματικά σχόλια των αντιγραφέων θα εκσυγχρονίσουν ποικίλες παραμέτρους.

 

Η Ιταλία του έκτου αιώνος πιστώνεται με την πρώτη πλήρη λατινική μετάφραση του πονήματος. Αποσκοπώντας απλώς στην εξυπηρέτηση της καθημερινής ιατρικής πράξεως στους χαλεπούς χρόνους των γότθων βασιλέων, το κείμενο δεν αποφεύγει τους βαρβαρισμούς: οι πολυάριθμες νεώτερες προσπάθειες κινούνται σε επίπεδα κατά πολύ υψηλότερα.

 

Ο ισλαμικός κόσμος θα αναγορεύσει τον Διοσκουρίδη σε σημαντικότερο φαρμακογνώστη όλων των εποχών, θεμέλιο και σημείο αναφοράς της ιαματικής τέχνης. Η προκαταρκτική συριακή μετάφραση του Χουνάιν μπεν Ισαάκ ανάγεται στις αρχές της ενάτης εκατονταετίας και χρησιμεύει ως βάση για την πρώτη αραβική απόδοση, προϊόν συνεργασίας του σοφού ραββίνου με τον χριστιανό μαθητή του Στέφανο.

Η κριτική επεξεργασία του ανιχνευτικού αυτού εγχειρήματος θα γίνει στα μέσα του επομένου αιώνα στην αυλή Αβδουρραχμάν του τρίτου στην Κόρδοβα, από τον απεσταλμένο Κωνσταντίνου του Πορφυρογέννητου μοναχό Νικόλαο και τον πολύγλωσσο εβραίο βεζίρη Χασδάη μπεν Σαπρούτ. Ο σχολιασμός της Ύλης Ιατρικής θα συνεχισθεί σε επόμενη δε φάση άκρως ενδιαφέροντα θα αποδειχθούν τα σχόλια Αμάτου του Λουσιτανού, τα οποία κατά το 1535,και εκ νέου αμέσως προ της εγκαταστάσεως του μεγάλου ασκληπιάδου στην Θεσσαλονίκη περί το 1558, επιτυγχάνουν την έμμεση εισαγωγή στην Ύλη Ιατρική των ρωμαϊκών χρόνων δρογών του Νέου Κόσμου, όπως το βάλσαμο της νέας χώρας του Περού ή το ξύλο γουαϊάκης (Εnarr. 48,168)3.

 

 

 

Παραπομπές:

 

1ημείς δε ως ειπείν εκ πρώτης ηλικίας άλληκτόν τίνα έχοντες έπιθυμιαν περί την επίγνώσιν της ύλης καί γην πολλήν επελθόντες - οίσθα γαρ ήμίν στρατιωτικόν τον βιον- συναγηόχαμεν την πραγματείαν εν πέντε βιβλιοίς.

2την χρήσιμον άπασιν ύλην έγραφεν ... καθότι και Διοσκουρίδης έγρα-φεν ακριβέστατα...  ημείς ουν τάς μεν ιδέας αυτάρκως έφαμεν είρήσθαι Διοσκουρίδη.

 

3. Peru nova regio balsamum ... lignum Guaiaci.

 

Σημείωση «biblion»  : Από την εισαγωγή του βιβλίου:

                                                         ΔΙΟΣΚΟΥΡΙΔΗΣ

                                                              ΠΕΡΙ ΥΛΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

                                                                 Εκδόσεις ΖΗΤΡΟΣ